Skip to content

Zomergast Freek de Jonge: een les in (zelf)vertrouwen, discipline en concentratie

22 juli 2014

kwaliteitsmanagement
In de afgelopen aflevering van Zomergasten nam Freek de Jonge ons mee terug naar 1988, naar zijn voorstelling De Goeroe en de Dissident. Basis van deze voorstelling is de gedachte dat de mens tijdens zijn leven door zeven poorten moet gaan: Vertrouwen, Discipline, Concentratie, Diep Verlangen, Wijsheid, Vergeving en Onthechting. Omdat hij maar één zomeravond had heeft Freek zich geconcentreerd op de eerste drie poorten: (Zelf)Vertrouwen, Discipline, Concentratie. Het was een inspirende avond over succesvol creëren, een aspect waar iedere werknemer elke dag op zijn of haar manier mee bezig is.

Zelfvertrouwen

Zelfvertrouwen geeft de energie om in beweging te komen. Freek illustreert dit het best aan de hand van het fragment uit The Choir (zie video) – in dit geval de serie waarin Gareth Malone vrouwen van uitgezonden militairen tot een koor samensmeedt. Aanvankelijk komt het koor niet echt van de grond. De vrouwen hebben niet het gevoel dat zij in staat zijn een fatsoenlijk nummer uit hun strot te krijgen. Zelfs de meest ervaren zangeres staat te hakkelen en zich te verontschuldigen tijdens een privé-repetitie. Gareth deelt magical hats of confidence uit om de dames om te krijgen. In het volgende fragment zien we de dames schitteren in The Royal Albert Hall. Dit proces doet ook erg denken aan een vergelijkbaar proces in As It Is In Heaven (Zweedse titel: Så som i himmelen); een film uit 2004, geregisseerd door Kay Pollak (zie video).

Een harde les. Als je gelijk hebt moet je het ook nemen. (Cruyff)

Iedereen heeft in zijn dagelijks werk het zelfvertrouwen nodig dat hij het opgedragen werk aankan; dat hij kan groeien tot taakvolwassenheid. Het zelfvertrouwen leidt tot zelfstandigheid: medewerkers hebben het vertrouwen om zelfstandig te werken en de beslissingen te nemen die in de werksituatie noodzakelijk zijn. Freek illustreert die zelfstandigheid aan de hand van het gegroeide vertrouwen van de vrouwen: zij zijn veel verder dan hun mannen die mentaal gehavend terugkeren uit Aghanistan. Dat wordt onterecht aangegeven als nadeel van gegroeid zelfvertrouwen, want het omgekeerde is waar. Het illustreert het nadeel van beschadigen van zelfvertrouwen door stressvolle situaties. Ook in het dagelijks werk hebben we met dergelijke situaties te maken: werksituaties waarin we niet de vrijheid van handelen krijgen om voor die situatie het beste te handelen. Leidinggeven zou vooral het geven van vertrouwen moeten zijn. Maar vaak wordt de zelfstandige werknemer als een mopperaar, zeurder of lastpak beschouwd. In extreme gevallen leidt dit ertoe dat leidinggevenden door hun gebrek aan kennisoverdracht vanuit de werkvloer, verkeerde besluiten neemt en deze opleggen aan de gefrustreerde werknemers. Het zelfvertrouwen van de werknemers daalt, waardoor zij niet meer zelf in beweging komen. Beweging ontstaat alleen als zij daartoe opdracht krijgen.

Discipline
Als de vrouwen voldoende vertrouwen in zichzelf hebben, volgt de discipline van de vele repetities; vaak genoeg oefenen zodat ze de liederen kunnen dromen. In ons werk hebben we ook repeterende werkzaamheden. Werkzaamheden die we routinematig kunnen herhalen. De dscipline is nodig om de noodzakelijke vaardigheden aan te leren. Volhouden op het moment dat het nog niet helemaal lukt. We leren met vallen en opstaan, waarbij met name het vallen ons veel inzicht geeft. Ook Freek heeft dit ervaren op het moment dat zijn morele uitspraken niet pasten bij het gedrag dat hij liet zien. Dat leverde een terechte, maar ongewenste reactie op van het publiek. Aanvankelijk raakte hij hierdoor emotioneel afgestomp. Het overlijden van zijn kleindochter bracht hem terug bij zijn emoties. De momenten waarop Freek inging op zijn emoties waren ook de meest boeiende van de avond.

Waarom geven wij tijdens ons dagelijks werk dan zo weinig ruimte aan onze emoties? Waarom noemen we dat ons kwetsbaar opstellen, tewijl het getuigt van zelfvertrouwen en discipline om ze ter discussie te stellen voor het hogere doel: verbeteren? We moeten in ons werk hooguit de discipline tonen om aan de hand van de regels uit het kwaliteitshandboek ons werk te verrichten. Onze gevoelens moeten we hierbij niet uitschakelen. Omdat onze gevoelens ons vertellen waar we de regels onvoldoende kennen of begrijpen, of vaak ook waar de regels knellen. Discipline leidt ons naar succesvol handelen, via ervaringen en de gevoelens die daarbij horen. Het leidt naar concentratie.

Concentratie
De avond eindigt bij de poort der concentratie met onder andere een fragment van golfer Tiger Woods. Freek definieert het toppunt van concentratie als ‘het absoluut denken aan totaal niets’. Dat roept een beeld op van bijna gedachteloos handelen: Freek kan tijdens zijn optredens ook aan andere zaken denken, terwijl hij zijn voorstelling opvoert. Maar ik denk niet dat dat zijn briljanste momenten op het podium zullen zijn. Net als hij zich tijdens de avond niet concentreert op zijn emotie, maar als een dominee concentreert op zijn boodschap.

Het is ook niet wat Tiger Woods laat zien. Wat Tiger laat zien is dat alle zintuigen maximaal openstaan voor relevante informatie: de richting van de wind, het verloop van het terein, zijn eigen stand en de beweging die hij zal moeten maken. Door alle prikkels op de juiste manier te verwerken maakt hij de welhaast onmogelijke hole. Tiger heeft zich geconcentreerd op alle relevante informatie: het duizendkoppig publiek heeft hij uitgesloten. We weten ook allemaal wat er gebeurde toen gedachten aan sex erbij kwamen.

Als Freek bedoelt dat je maximaal en onbevangen moet openstaan voor de prikkels die je krijgt en dus absoluut vrij van verstorende gedachten moet zijn, dan kan ik hem volgen. Of zoals hij het zelf ooit omschreef: de mystieke leegte die de flow voorafgaat. Bij maximale concentratie kun je ook omgaan met het onverwachte dat je werk verstoort, zoals wordt beschreven in de principes van hoog betrouwbaar organiseren. Freek illustreert dit aan de hand van zijn eigen voorstellingen. Laat hij zich aanvankelijk van de wijs brengen door de laatkomers, tegenwoordig weet hij mobieltjes die tijdens de voorstelling afgaan te verwerken in zijn optreden. Voor hoog betrouwbaar organiseren is het noodzakelijk om alle prikkels van verstoringen op te pikken, de discipline te hebben deze te melden en het vertrouwen te hebben dat in de gemeenschappelijkheid van de organisatie hier adequaat op wordt gereageerd.

Hij hechtte bijzonder aan het woord concentratie, tegenover het veel vaker gebruikte ‘focus’. Focus is doelmatigheid: gerichtheid op het resultaat. Focus is een rechte lijn naar een bekend einddoel. In zijn voorstelling De Goeroe en de Dissident interpreteerde Freek concentratie nog als resultante van het weglaten van onnodig handelen. Wat De Jonge hiermee bedoelt, legt hij uit aan de hand van een verhaal over een orkestje met een fluitspeler in een jazz-keldertje te Parijs. Speelt de fluitspeler aanvankelijk zeven noten, als Freek na een jaar terugkomt is dat gereduceerd tot 6 noten, het jaar daarop 1 noot (wel een beetje saai) om tot het ultieme genot van stilte te komen. Deels doet dit natuurlijk denken aan Lean: het weglaten van alle handelingen die geen toegevoegde waarde hebben met betrekking tot het doel. Je concentreert je op de handelingen die wel waarde toevoegen voor je klant. Maar welke waarde zou stilte toevoegen aan het publiek in het jazz keldertje in Parijs? De waarde dat je je zintuigen maximaal moet openzetten om de spanning in het keldertje te ervaren. De spanning die je niet alleen deelt met de muzikanten, maar met het voltallige publiek. De spanning van de opperste concentratie om alles te ervaren zonder maar iets te verstoren. Concentratie gaat over concentrische cirkels; een spiraal waarlangs je langzaam tot de kern komt. De gelijkenis met de creatiespiraal van Marinus Knoope gaat hier op. Aan de hand van de creatiespiraal kun je je dromen verwezenlijken. Welke ondernemer wil dat nou niet?

Freek was weer een fijne leermeester. Ik hoop niet dat je met chips en een biertje gedachtenloos hebt zitten kijken. De aflevering is tot 30 juli nog te bekijken.

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: